Zijn alle culturen gelijkwaardig?

Zijn alle mensen gelijkwaardig? Zijn alle culturen gelijkwaardig? Er zijn mensen die beide vragen met ja beantwoorden. En geloof het of niet, volgens sommigen volgt de tweede uitspraak uit de eerste! Uit de norm dat alle mensen gelijkwaardig zijn volgt volgens sommigen dat alle culturen ook gelijkwaardig zijn. Dat kan natuurlijk niet kloppen, …

 
 

want er zijn culturen die niet alle mensen als gelijkwaardig beschouwen. Vrijwel alle culturen uit het verleden kenden slavernij, om maar een voorbeeld te noemen. En de hedendaagse culturen zijn het ook niet eens over het gelijkheidsbeginsel. In de islamitische cultuur bijvoorbeeld zijn mannen en vrouwen niet gelijkwaardig. De twee uitspraken over gelijkwaardigheid zijn dus met elkaar in strijd. Mensen die dat niet zien, kunnen kennelijk niet nadenken. Je zult moeten kiezen. Als je vind dat alle culturen gelijkwaardig zijn, dan accepteer je daarmee dat in bepaalde culturen niet alle mensen gelijkwaardig zijn. Als je vind dat alle mensen gelijkwaardig zijn, dan moet je daaruit de gevolgtrekking maken dat culturen die dat niet onderschrijven, lager staan dan de onze. Wij vinden uit principe dat alle mensen gelijkwaardig zijn en dus moet de conclusie zijn dat onze cultuur ethisch superieur is aan culturen die dat principe niet hanteren. Sommige mensen onder ons vinden uit principe dat alle culturen gelijkwaardig zijn en dat kan dus niet. Dan moet je jezelf dwingen om niet verder na te denken, anders heb je een dilemma. Is er een logische uitweg uit dit dilemma? Voor welke van de twee uitspraken zou je moeten kiezen? Is er een logische keuze voor de ene of de andere?
Iedere cultuur vindt zichzelf superieur. Het is dus logisch om onze cultuur, waarin de norm is dat alle mensen gelijkwaardig zijn, superieur te vinden. Het is natuurlijk wel een standpunt waar oorlogen uit voort kunnen komen. Je zou voor de optie kunnen kiezen dat alle culturen gelijkwaardig zijn. Dat is in ieder geval al logischer en wel om de volgende reden. De uitspraak dat alle mensen gelijkwaardig zijn, is op zich al een uiting van cultuur en kan daarom niet algemeen geldig zijn. De uitspraak dat alle culturen gelijkwaardig zijn is nergens op gebaseerd en is eigenlijk net zo onzinnig als de uitspraak dat onze eigen cultuur superieur is. Maar als je accepteert dat alle culturen gelijkwaardig zijn, dan leidt dat niet tot een tegenspraak. Alle culturen zijn gelijkwaardig en in onze cultuur zijn alle mensen gelijkwaardig. Dat is consistent en levert dus geen dilemma op.
Uiteraard zou ik persoonlijk niet met even veel genoegen in iedere cultuur kunnen leven. Maar dat is een subjectieve maat. En dat is op zich ook weer universeel. Iedereen heeft een instinctieve afkeer van gebruiken in andere culturen en dat begint al zodra je de grens oversteekt. Als je op vakantie in Frankrijk bent, zeggen Nederlanders tegen elkaar: “die gekke Fransen.” Ongetwijfeld zullen zij ons “gek” vinden. Andere culturen zijn alleen leuk als het beperkt blijft tot eten, kunst, muziek of mode. Alle andere dingen van een cultuur zijn vervelend. Als je verhuist naar een andere cultuur, ervaar je na een maand of drie een culture shock. Het aanvankelijke heerlijke vakantiegevoel verandert in ongemakkelijke gevoelens over de andere gewoonten, je kunt stress, ergernis, verwarring, vervreemding, vermoeidheid en depressie ervaren.
Je zou ook kunnen stellen dat niet alle culturen gelijkwaardig zijn, maar je hebt geen enkel middel om dat vast te stellen. Iedere beoordeling van culturen met elkaar vergeleken, is (alweer) een culturele uiting. Vanuit ons culturele gezichtspunt zijn niet alle culturen gelijkwaardig, want sommige culturen vinden we leuker of mooier dan andere. Dat is een uiting van je eigen cultuur en daarmee een cirkelredenering.
Je kunt niet vaststellen of verschillende culturen wel of niet gelijkwaardig zijn, omdat je geen middelen hebt om dat vast te stellen, anders dan je eigen cultuur. Het principe “alle culturen zijn gelijkwaardig” is dus, wat ze in de wiskunde noemen, een axioma. Een aanname die we werkbaar vinden maar die nergens uit af te leiden is.
De vraag of alle culturen gelijkwaardig zijn, is dus niet te beantwoorden en het antwoord op de vraag of alle mensen gelijkwaardig zijn, is alleen binnen een cultuur te geven.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s