Het evangelie naar Lucas

Jezus was een profeet die de mensen overtuigde van het Koninkrijk Gods door het verrichten van wonderbaarlijke genezingen. Wat hij bedoelde met het Koninkrijk Gods wordt niet zo duidelijk.
Hij had aanhoudend kritiek op de Farizeeën, joodse godsdienstige leiders, meestal schriftgeleerden, die zich vooral op stipte onderhouding der wet beroemden.
Hij sprak vaak in gelijkenissen, die tot doel schenen te hebben niet voor iedereen begrijpelijk over te komen.

 

Hoe dik is de bijbel? Volgens mijn schatting staan er ruim een miljoen woorden in (in de Nederlandse uitgave). Als je de hele Bijbel uit zou geven in pocketboekjes (waarbij ik mijn favoriete serie in mijn eigen boekenkast als referentie heb genomen), dan zou je er ongeveer 24 voor nodig hebben. Het oude testament telt zo’n 900 000 woorden, dat komt overeen met zo’n twintig pockets. Het nieuwe testament telt zo’n 180 000 woorden en dat zijn ongeveer vier pocketboekjes. Omdat de Bijbel zo dik is, schrikt hij af om te lezen, maar de afzonderlijke Bijbelboeken zijn helemaal niet zo dik, dus het is best te doen er eens een te lezen, bijvoorbeeld één van de evangeliën. Het Lucas-evangelie telt in de uitgave die ik heb 91 pagina’s, dat is maar een halve pocket. De vier evangeliën vormen maar de helft van het nieuwe testament, na de evangeliën krijg je nog De Handelingen van de Apostelen, de brieven en De Openbaring van Johannes.

Ik wilde eens weten wat het verhaal voor indruk op mij zou maken, los van alles wat zoal over Jezus gezegd wordt. Het Lucas-evangelie schijnt daarbij het meest chronologisch opgebouwd te zijn, vandaar dat ik die heb gekozen. Lucas begint met te vertellen dat het belangrijk is dat eens precies op wordt geschreven wat er gebeurd is. Ik probeerde dus al mijn kennis los te laten en het verhaal te lezen alsof het een nieuwe roman was. Zo kwam ik op bovenstaande samenvatting. (Waarbij ik de definitie van Farizeeën uit het woordenboek gebruikt heb.) Van de parabelen dacht ik dat ze bedoeld waren ter verduidelijking en niet om het voor de toehoorders onbegrijpelijk te maken, maar dat staat er echt! (“opdat zij het niet begrijpen”, Lucas 8)

Het evangelie naar Lucas bestaat grofweg uit twee thema’s. Het eerste thema is dat Jezus het Koninkrijk Gods verkondigde. Dat van die wonderbaarlijke genezingen kan natuurlijk niet echt gebeurd zijn. Als er iets van waar is, dan zal het wel het placebo-effect geweest zijn. (Was Jezus in zijn tijd een alternatief genezer?) Het tweede thema is de kritiek van Jezus op de Farizeeën. Dat hoor je in de kerk volgens mij niet zo vaak, maar bijna de helft van dit Bijbelboek gaat erover. Jezus heeft een aanhoudende stroom van kritiek op hen. Ze durfden hem echter niet aan te pakken, omdat ze het volk vreesden. (Lucas 20) Koning Herodes durfde het niet aan om Jezus ter dood te veroordelen. Pontius Pilatus, de Romeinse gezagsdrager, durfde dat ook niet. (Totdat hij van de menigte het fiat kreeg en hij zijn handen in onschuld kon wassen.) Men wilde dus graag van hem af, kon hem redelijkerwijs niets ten laste leggen en was bang voor een volksopstand. Eigenaardig. Waarom meenden de machthebbers zo’n last te hebben van een sekteleider? Dat kan niet om het geloof geweest zijn. Wereldlijke leiders zouden nooit bang zijn voor een sekteleider, ook niet als die sekte erg groot zou zijn. Het bestaat niet dat ze het volk vreesden als de mensen alleen maar een spirituele belofte was voorgehouden. (Jezus verkondigde het Koninkrijk Gods niet alleen, hij kondigde het ook aan! Het Koninkrijk Gods zou komen.) En andersom, waarom zou het volk zich massaal achter een spirituele leider scharen, als ze zich daarmee de toorn van het gezag op de hals haalden?

Nu ga ik wat achtergrondinformatie gebruiken die ik niet in het boek zelf aantrof. Het land was bezet door de Romeinen, het bestuur was in handen van Pilatus. Koning Herodes genoot een zekere onafhankelijkheid onder deze Romeinse overheersing. De Romeinen hadden hun godsdienst, maar de Joodse godsdienst werd getolereerd. Als er al twee religies naast elkaar bestonden, dan kon een sekte er ook nog wel bij, lijkt me. Waarom zouden de Romeinen in het Jodendom geen bedreiging zien en in een nieuwe sekte wel? En als de dreiging niet het geloof was, wat was er dan wel aan de hand? Jezus zelf zei: “Verdeeldheid is een teken des tijds.” (Lucas 12) Het volk was dus in die tijd sterk verdeeld. Maar waarover?

De Farizeeën behoorden in Jezus’ tijd tot de elite, ze stelden zich in dienst van de Romeinse overheersers, hoewel dat laatste in dit evangelie niet expliciet wordt genoemd. Er was dus meer aan de hand dan dat Jezus alleen maar hun geldzucht bekritiseerde, hij bekritiseerde de elite. Met zijn uitspraken over Farizeeën bemoeide Jezus zich met de politiek. En zowel de Farizeeën, als koning Herodes en Pontius Pilatus konden moeilijk inschatten hoe groot zijn aanhang was.

“Het is moeilijk om al die hogepriesters en hun gevolg anders te zien dan als gewone collaborateurs die handig profiteerden van hun samenwerking met de Romeinen,” aldus Paul Verhoeven in zijn boek ‘Jezus van Nazaret’ (2008). En even verderop schrijft hij: “Maar terwijl de priesterlijke elite goed geld verdiende, crepeerde het volk. Dat ging gebukt onder tal van hoge belastingen – een hogepriester die daar een kanttekening bij plaatste werd onmiddellijk door de Romeinen vervangen.”

Het volk heeft brood en spelen nodig. Ik denk dat Pilatus dat niet zo goed begrepen had, het volk leed onder de hoge Romeinse belastingen. Dit leidde tot onvrede. Jezus wist de mensen te mobiliseren, in iedere stad die zijn uitgezondenen bezochten, sloten de mensen zich bij hem aan. (Lucas 10). Niet duidelijk is of dat door zijn politieke boodschap of door zijn religieuze boodschap kwam. Ik kan me voorstellen dat de Farizeeën zich zorgen begonnen te maken, zij werkten voor de vreemde machthebbers. Maar waarom maakten Herodes en Pilatus zich daar druk over? Wat hadden zij te vrezen? Ik denk dat zij de Farizeeën nodig hadden als uitvoerders van hun macht. Als dezen verdreven zouden worden, zoals de kooplui uit de tempel verdreven werden, dan zouden de inning van de belastingen in gevaar komen en daarmee zou het Romeinse gezag ondergraven worden. Het volk moet dus sterk verdeeld zijn geweest over de vraag of men voor of tegen de Romeinen moest zijn. En Pilatus speelde met vuur. Hij had ook gewoon het volk wat meer kunnen gunnen, dan zou de onvrede weggeëbt zijn.

In het licht van dit alles, de kritiek op de Farizeeën en het schijnbare gemak waarmee Jezus veel mensen achter zich wist te krijgen, rijst de vraag of Jezus het Koninkrijk Gods wel zo letterlijk bedoelde. Misschien bedoelde hij daarmee niet meer dan morele rechtvaardigheid. Als je wetgeleerde bent, wil dat nog niet zeggen dat je rein bent of rein leeft. (Lucas 11) God ziet wie je bent. Een Koninkrijk Gods moet dan betekenen dat men zich niet alleen houdt aan religieuze voorschriften (en daarnaast profiteur is), maar dat het moreel besef regeert. Vergelijkbaar met de bankierseed bij ons. Moreel besef in plaats van geldzucht.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s