God

Een godconcept kent twee kanten. De eerste kant is God als verklaring voor de wereld of het universum. Dit is God in de rol van schepper. De tweede kant is God als morele leidraad. God geeft aan wat goed of slecht is, hoe je je leven moet leiden.

 

In de eerste rol lijkt het godconcept te concurreren met de wetenschap, die de wereld of het universum probeert te verklaren. Ik geloof in wetenschappelijke verklaringen, die gaan uit van empirische waarnemingen en bouwen daar theorieën op. Zo beschreef Newton hoe voorwerpen door de aarde worden aangetrokken in zijn gravitatiewet. Dat verving de verklaring dat appels naar beneden vallen omdat God dat zo wilde. Het schijnt dat voor die tijd mensen dachten dat appels ook best eens omhoog zouden kunnen vallen als God zo besliste, na Newton ging iedereen er vanuit dat appels (en andere voorwerpen) altijd naar beneden vallen. God was als het ware een stukje terug gedrongen, hij kon niet langer de individuele vallende voorwerpen besturen, maar hij had wel de wereld en dus de gravitatiewet geschapen.

Maar wat is een verklaring? Gaf Newton een verklaring voor vallende voorwerpen? Strikt genomen was zijn wet voor de zwaartekracht slechts een beschrijving van observaties, maar niet een verklaring. Wat Newton toevoegde aan de alledaagse waarneming, was in de eerste plaats het kwantitatieve aspect: je kunt uitrekenen wat er zal gebeuren, hoe lang het duurt voor een voorwerp de grond raakt, etc. In de tweede plaats legde hij een verband tussen voorwerpen op aarde en de banen van hemellichamen. Dit alles geeft je het idee dat je iets begrijpt, dat het een verklaring is. De verklaring schuilt in het verband dat wordt aangebracht tussen verschillende natuurverschijnselen, in casu dat de hemellichamen gehoorzamen aan dezelfde wetten als vallende voorwerpen. Voorwerpen zoals appels vallen naar beneden, omdat massa’s elkaar aantrekken. Maar waarom trekken massa’s elkaar aan? Daarvoor biedt de theorie van Newton geen verklaring.

Zwaartekracht is lange tijd raadselachtig geweest, omdat het een kracht is die op grote afstand werkt, anders dan bijvoorbeeld de elektromagnetische kracht. Hoe kan een hemellichaam op zo’n enorme afstand de zwaartekracht “voelen”? Einstein ging een stap verder dan Newton. Zwaartekracht is kromming van de ruimte. Iedere massa vervormt de ruimte. Massa’s hebben altijd een snelheid, want absolute snelheid of stilstand bestaat niet, dat is het wezen van relativiteit. Omdat massa’s een snelheid hebben en de ruimte vervormen, verklaart dit waarom massa’s elkaar aantrekken. Waar Newton niet kon verklaren waarom massa’s elkaar aantrekken, kon Einstein dat wel.

Maar waarom vervomt een massa de ruimte? Misschien is massa wel hetzelfde als vervorming van de ruimte. Dan wordt de vraag: waarom bestaat er massa? Zo blijft er altijd een vraag naar wat er achter zit. Hoever de wetenschap ook gaat met zijn verklaringen, er blijft altijd de vraag naar het waarom. Ik noem mijzelf fysicalist, ik geloof alleen in fysische verschijnselen, er bestaan alleen natuurwetten. Iemand die thuis was in spirituele zaken legde mij uit dat dit mijn godsbegrip was. Hoe ver je ook gaat in het zoeken en vinden van verklaringen, er blijft altijd een open einde, een godbegrip. Er blijft altijd ruimte voor een god. Waarom bestaat het heelal?

Maar nu komt het. Ik mag dan een godsbegrip hebben, laat dat het begin van mijn verklaringskader zijn; maar dat heeft niets te maken met goed of kwaad. Ik vind het nogal naïef om het verklarend beginsel morele beginselen of overwegingen toe te kennen. De manier waarop natuurwetten in elkaar zitten, zegt toch niet dat incest verboden is? Het zegt toch niets over welke morele leidraad dan ook? Dat zijn totaal verschillende zaken. Mijn godsbegrip kent geen goed of kwaad.

Als verklaring schiet God trouwens ook te kort. Je kunt wel zeggen dat er altijd een waarom-vraag overblijft, maar het verklaart niets als je dat God noemt. Het is helemaal geen verklaring, het is zelfs bedrog om dat een verklaring te noemen.

Advertenties

2 thoughts on “God

  1. En als god het heelal heeft geschapen, wat heeft dan god geschapen? En zo verder en zo verder…
    Overigens, de waaromvraag is de vraag naar ‘de reden’, ‘het motief’. Alleen wezens (feitelijk: mensen) hebben redenen/motieven. De natuur kent de waaromvraag niet. Dus als je hethebt over oorzaak en gevolg, dan is het beter de waardòòrvraag te stellen: waardoor valt die appel.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s