De schokgolf van 1969

Het was een cultuurschok binnen onze eigen cultuur, zo snel gingen de veranderingen aan het einde van de jaren ’60 en het begin van de jaren ’70. Stel je eens een wereld voor zonder televisie. De premier ken je niet, af en toe hoor je hem misschien ’s avonds op de radio en je kent zijn gezicht van een foto in de krant. Misschien heb je hem één keer gezien op een kort filmpje in het bioscoopjournaal.

Tegenwoordig zijn er ook veranderingen, we horen Alexander Klöpping in ‘De wereld draait door’ lyrisch vertellen over allerlei nieuwe technologieën die de wereld gaan veranderen. Dat klopt inderdaad, maar die veranderingen zijn peuleschillen vergeleken bij wat we toen meemaakten. De grootste verandering die we sinds 1980 hebben meegemaakt is de komst van het internet. En hoe groot die invloed ook is, het is alles bij elkaar naar mijn mening nog altijd kleiner dan het verschil tussen wel of geen televisie. En dat was slechts één ding, zo rond 1970. Sel je eens voor dat de pil niet bestaat en dat condooms niet te koop zijn. Hoe enorm beïnvloedt dat je persoonlijke leven. Of hoe was het toen er nog geen centrale verwarming was. Toen gingen pubers dus ’s avonds niet op hun eigen kamer zitten. Het hele gezin zat in de woonkamer, huiswerk maken in de woonkamer, etcetera.

Toen ik klein was, hadden we geen televisie, geen auto, geen telefoon, geen centrale verwarming, geen koelkast en we gingen niet jaarlijks op vakantie. Nog geen tien jaar later (!) hadden we al die dingen wel. En dat goldt voor iedereen. De telefoon bestond natuurlijk al veel langer, maar in de jaren ’60 hadden veel mensen nog geen telefoon, in de jaren ’70 had vrijwel iedereen dat wel. Symbool voor die opkomende welvaart was de auto, symbool voor ons technisch kunnen was de ruimtevaart met de maanlanding. In juli 1969 liep er voor het eerst een mens op de maan, het was een nieuw tijdperk. Ik was nog een kind en voor een kind is een jaar erg lang, maar voor volwassenen moet de snelle opmars van welvaart overdonderend zijn geweest. In de jaren ’70 waren we modern en het leven was kleurrijk, in de jaren ’60 waren ze ouderwets, met hun zwarte en witte tegels. Zo zag ik dat toen, zo simpel was het.

Tegelijk met al die welvaart kwamen er nieuwe ideeën. We leefden in een autoritaire wereld en dat moest veranderen. Er waren zoveel zaken waarin de maatschappij ons in een keurslijf dwong. Neem nou seks voor het huwelijk, wat was daar fout aan? Dat was ons opgedrongen door de kerk. Die had eeuwenlang de seksualiteit onderdrukt. Je moest als mens vrij kunnen zijn, in vrije seks kon je jezelf zijn en jezelf ontplooien. Mannen en vrouwen waren gelijk, want alle verschillen waren ons opgelegd. Waarom zou een vrouw geen broek mogen dragen? Meisjes gingen massaal strakke spijkerbroeken dragen. En waarom zou een man geen lang haar mogen hebben? Allemaal oude dogma’s. En al die seksuele taboes die ons opzadelden met het idee dat seks vies was, dat was toch ongezond en onnatuurlijk? Je kon toch met meerdere mensen seks hebben, waarom alleen binnen het huwelijk? En prostituee was toch een gewoon beroep, niets slechter dan andere beroepen? Als een psychotherapeut seks heeft met een cliënt, waarom zou je daar schande van spreken? Dat moet toch kunnen? Misschien gaat er wel een therapeutische werking van uit. En kinderen hadden toch ook al vroeg seksuele gevoelens? Die moest je dus niet onderdrukken, want ook kinderen moesten de vrijheid hebben om met seks te experimenteren om zich gezond te ontwikkelen, en als dat met een volwassene was, dan moest dat – volgens de meest progressieven – toch ook kunnen? Met name vrouwen waren onderdrukt, zowel maatschappelijk als in de seksuele moraal. Denk aan het recht op abortus, baas in eigen buik. En vrouwen moesten natuurlijk dezelfde kansen op de arbeidsmarkt hebben als mannen, de traditionele rolverdeling had hen tot slavinnen gemaakt, maar vanaf nu zouden vrouwen en mannen vrije mensen zijn.

Autoritaire structuren waren fout. De kerk, daar moesten we vanaf, die was dogmatisch en autoritair. Luister maar eens naar de bijtende teksten van Robert Long, bijvoorbeeld in Het leven was lijden. De kerken liepen massaal leeg. Leerlingen op school moesten over hun eigen toekomst kunnen meebeslissen in de leerlingenraad. Op mijn middelbare school werd destijds geëxperimentererd met lesvrijheid. Dat betekende dat de leerlingen van de hoogste klassen, 4-5 HAVO en 5-6 Atheneum, niet verplicht waren op te komen dagen, maar zelf beslisten of ze de lessen nuttig vonden of nodig hadden voor hun toekomst of het behalen van hun eindexamen. De nieuwe vrijheid en gelijke kansen.

Tegen het kapitalisme kwam weerstand, vooral van jongeren natuurlijk, want het had onaangename gevolgen. We kwamen bijna om in ons eigen afval en de Rijn was zo vergiftigd, zei men, dat je er een fotorolletje in kon ontwikkelen. (Dat laatste was overdreven, maar de Nederlandse rivieren waren destijds wel zo vervuild dat vissen dood gingen en dat je er niet in mocht zwemmen.) Het leger was het toppunt van autoritariteit, als je principes had dan weigerde je dienst. Kees Vellekoop werd beroemd als eerste dienstweigeraar in Nederland, die daarvoor de gevangenis in moest.

Het was duidelijk dat de dogma’s en autoritariteit ook in de opvoeding speelden. Die opvoeding was totaal verkeerd, omdat je met autoriteit de kinderen belette om zichzelf te ontwikkelen. Als we onze kinderen in vrijheid, dus anti-autoritair, hadden opgevoed, had het nazisme nooit voet aan de grond gekregen. Dan hadden de mensen namelijk zelf nagedacht en hun verantwoordelijkheid genomen in plaats van – Befehl ist Befehl – klakkeloos de bevelen van hun leider op te volgen.

Drugs moesten natuurlijk vrij verkrijgbaar zijn, het verruimde je geest. Het was fantastisch om zo een spirituele groei door te maken en een nieuw mens te worden, in de nieuwe maatschappij van vrijheid, democratisering en zelfontplooiing. Een nieuw tijdperk brak aan, het aquariustijdperk.

Achteraf kun je vaststellen dat een groot aantal zaken nog altijd recht overeind staan, maar dat er ook een aantal zijn die zijn verdwenen of zelfs in hun tegendeel zijn omgeslagen. De meest opvallende is wel de veranderde houding ten aanzien van pedofilie. Op het moment dat al die ideeën ongeveer tegelijkertijd opgeld deden, was het volgens mij helemaal niet duidelijk dat bepaalde ideeën wel zouden overleven en andere niet. Voor alle punten gold dat ze deel uitmaakten van een logisch samenhangend geheel. En voor ieder punt gold dat je fanatieke voorstanders en net zo fanatieke tegenstanders had. De voorstanders waren de progressieven, het langharig werkschuw tuig. De tegenstanders waren de conservatieven, die niet beter wisten omdat ze zo dogmatisch opgevoed waren. Het was een prachtige tijd met de afschaffing van autoriteit, het nemen van je eigen verantwoordelijkheid en dat grote vertrouwen in de kansen van de toekomst, het leek één groot feest.

Advertenties

3 thoughts on “De schokgolf van 1969

  1. Nou Jan, fijn dat je stukjes schrijft. Hier kan je nog inloggen zonder je gelijk te hoeven identificeren.
    Afijn, ik lees dus net dat de terroristen in Parijs afrekenden met de tolerante progressieven.
    Het volgende punt heb ik al eerder willen maken op je website. Hardcore kapitalisten en social democraten hebben zich verenigd over de hele wereld in het multiculturalisme. Het idee: de globalisering is totaal, bedrijven slaan hun slag, maar hebben behoefte aan law and order, en socdem links slecht de grenzen van identitaire verschillen (cultuurrelativisme) binnen Westerse landen, en hoopt dat globalisering gunstig uit valt voor de bevolking.
    Op dat slechten van die culturele grenzen zitten extremisten niet te wachten, dat wisten we. Nu blijkt dus dat rechts lekker de vruchten blijft plukken van de ongebreidelde neoliberalisering, terwijl links hier en daar uitgemoord wordt (eerder breivik). Beter valt niet te illustreren dat het multiculturalisme en cultuurrelativisme suicide is voor hun volgers, en in wezen, maar dat is al veel langer aangetoond, niet veel meer dan een manier voor de top van links om mee te liften op het verrijkende kosmopolitanisme van de happy few.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s