Fundamentalisme

Fundamentalisme is een ideologische denkwijze die geen ruimte wil geven aan andersdenkenden. Een ideologie is een noodzakelijk onderdeel van fundamentalisme, omdat je mensen pas als andersdenkend kunt benoemen als je vastgelegd hebt wat normaaldenkend is. De aanhangers van een ideologie kunnen meer of minder fundamentalistisch zijn. Zo is het Christendom in de loop van de eeuwen in verschillende mate fanatiek geweest. Een paar eeuwen geleden werden ketters op de brandstapel gezet. Fundamentalisme is het tegengestelde van vrijheid, want vrijheid betekent dat er wel ruimte is voor mensen die verschillend denken. Waarom hangen mensen een fundamentalistische ideologie aan? Waarom moet iedereen denken zoals zij? Ik vraag me af waar ze bang voor zijn.
Als ik naar de geschiedenis kijk, dan meen ik te zien dat extreem slechte leefomstandigheden, zoals oorlog, leiden tot fundamentalisme. In de twintigste eeuw hebben we meerdere fundamentalistische ideologieën gezien. Arme boeren werden bevlogen communisten. Duitsland bekeerde zich tot het nazisme na getroffen te zijn door de combinatie van herstelbetalingen en economische crisis. Nu zien we in de oorlogsellende van Irak en Syrië heel enge religieuze opvattingen opgeld doen. Het is in de geschiedenis vaak voorgekomen, dat na een oorlog een fundamentalistisch regime de macht greep. Dat is jaren geleden in Afghanistan gebeurd en in Oost-Europa gebeurde dat na en door W.O. II. Dit patroon van opvattingen die wisselen met de omstandigheden zie je ook bij ons in West-Europa. In de middeleeuwen was het leven zo zwaar dat men de dood als vriend verwelkomde. In die tijd was men streng religieus en sterk dogmatisch. Daarbij vergeleken waren we zelfs in het begin van de twintigste eeuw erg vrij. Toen het ons economisch voor de wind ging, werden opvattingen steeds vrijer. Aan het einde van de jaren ’70 ontstonden er economische problemen en sindsdien is het woord ‘bezuinigen’ niet meer uit de politiek weg geweest. De publieke opinie wordt nu steeds conservatiever. Welvaart leidt tot vrijheid, ellendige omstandigheden tot fundamentalisme. En daar tussenin zitten alle schakeringen van minder of meer principiële mensen, van verdraagzamen tot fanatieke gelovigen, van rekkelijken tot preciezen.
Het zou interessant zijn om eens na te gaan of je dit verband ook vindt op kleinere schaal. Door de eeuwen heen zijn de opvattingen in steden over het algemeen vrijer geweest dan op het platte land. Waren de mensen in steden rijker? Jared Diamond zegt in het nawoord van ‘Paarden, zwaarden en ziektekiemen’ dat er in Europa welgestelde steden ontstonden. Overigens zal de verscheidenheid van ideeën in de steden ook groter zijn dan op het platteland en het is ook zo dat je in steden niet alleen welgestelde mensen aantrof of aantreft. Zijn de huidige bewoners van de bible-belt armer dan gemiddeld?
Hoe is de beleving van een fundamentalist? Daar kan ik slechts naar gissen. Ik zou me kunnen voorstellen dat onzekerheid over het bestaan een rol speelt. Misschien voelt men zich onzeker en bang en grijpt men daardoor naar zekerheden. Maar waarom is men dan in landen waar de sharia geldt zo bang voor (zogenaamd) overspelige vrouwen dat ze die stenigen? Het lijkt dan meer op een uitlaatklep voor frustratie. Door gelegitimeerd geweld uit te oefenen, kunnen ze wellicht hun inwendige woede koelen. Woede die ergens anders vandaan komt, maar waar ze niemand op aan kunnen vallen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s